پایان نامه ارشد رایگان با موضوع سلسله مراتب فضایی و بافت تاریخی شهر

محلهی دارایی: بیشتر محلهی دارایی بافت اداری-تجاری است، تنها یک قسمت در شمالغرب محله، بافت مسکونی است که غالبا مربوط به اواخر قاجاریه و اوایل پهلوی میباشد.
محلهی خاقانی: این بافت غالبا بافت خدماتی، اداری، تجاری و کارگاهی است و بافت مسکونی آن بیشتر متعلق به دورهی پهلوی میباشد.
محلهی تربیت: دارای بافت تجاری-مسکونی است که بیشتر بناهای مسکونی آن مربوط به دورهی قاجاریه میباشد .
محلهی امین: دارای بافت غالب تجاری و کارگاهی است و بافت مسکونی معدودی که دارد مربوط به دورهی قاجاریه و اوایل پهلوی میباشد.
محلهی پاساژ(شریعتی): دارای بافت تجاری بوده و اقلیتهای مذهبی، در محدودهی جنوب خیابان امین و بافت مسکونی روستایی با غلبهی اجتماعی اقلیتهای مذهبی در شمال خیابان امین مستقر میباشد.
محلهی شمس: دارای بافت غالب مسکونی درکنار مجموعهی صاحبالامر با ویژگیهای معماری مربوط به دورههای قاجاریه و پهلوی با کیفیت پایین مسکونی است.
محلهی منصور: دارای بافت مسکونی در کنار معبر، مسجدکبود و مربوط به دورههای قاجاریه و پهلوی است.
محلهی ساعت: دارای بافت اداری، مذهبی، با بافت مسکونی غالب مربوط به دورههای اوایل پهلوی است و بناهای شاخص آن نیز مربوط به دورهی قاجاریه است.
محلهی سیدحمزه: بافت غالب آن مسکونی و مربوط به اواخر قاجاریه و اوایل پهلوی است.
محلهی راستهکوچه: بافت غالب آن مسکونی و عمدتا مربوط به دورهی قاجاریه است. البته لازم به یادآوری است که به طور کلی کیفیت بافت منطقه در بخش سکونتی از وضعیت خوبی برخوردار نمیباشد.
شکل شمارهی (3-2): نقشه موقعیت محلات منطقهی هشت تبریز
نحوهی توزیع فعالیت و چگونگی استفاده از زمین
شرایط فضایی خاص منطقهی تاریخی-فرهنگی تبریز، شدت، تنوع و نوع استفاده از زمین را به شدت تحت تاثیرخود قرارداده است. منبعث از شرایط فوق، عناصر کلان کاربری موجود که در اشکال راستهای و تودهای در نواحی مختلف استقرار یافتهاند؛ به شرح ذیل تبیین میشود:
مسکونی: کاربرد مسکونی زمین که در میان خود عناصر خدماتی کمتری را جای دادهاست؛ عمدتا در حواشی منطقه، محلات ساعت، منصور، شمس و راستهکوچه و بهصورت پراکنده و لکهای در محلات امین، تربیت، خاقانی، بازار و دارایی استقرار یافته است. سایر فضاهای مسکونی بهصورت پراکنده و مختلط با کاربردهای گوناگون وجود دارد(مهندسین مشاور نقش جهان پارس، 1386، ص61).
فضاهای کار و فعالیت: مراکز فعالیت دربرگیرندهی فعالیتهای تولیدی و ساخت، تجاری، خدمات تجاری و خصوصی و خدمات مالی و حرفهای است. تمرکز این فعالیتها با طیفی از انواع فعالیت بیانگر اهمیت منطقهی هشت به عنوان اصلیترین مرکز فعالیت شهری درمنطقهی شهری تبریز است. وجود 10درصد از واحدهای تجاری خالی«که حدود40000 مترمربع زیربنا را در برگرفتهاند» از یکسو و کارگاههای تولیدی مزاحم از سوی دیگر نشانگر ناهماهنگی و افت کیفیت فضایی محدودهی مطالعاتی است. به بیان دیگر 29/3درصد از سطح زیربنای موجود نه تنها در شان مرکز شهر نیست بلکه بیانگر هدر رفتن توانایی محدوده نیز هست. وجود واحدهای تجاری خالی و نسبت بالای فعالیتهای کارگاهی نشان دهندهی چرخهی معیوبی است که از یکسو تحت تاثیر افزایش واحدهای تجاری خالی و تبدیل سایرکاربریها از جمله واحدهای تجاری خالی به کارگاهی و انبار و حتی مخروبه است و ازسوی دیگر وجود واحدهای کارگاهی، انبار و مخروبه موجب تضعیف تمایل حفظ فعالیتهای تجاری و مدرن میشود. ادامه این روند به تخریب بافت منجر خواهد شد. زیرا محدوده با دو عملکرد متضاد مواجه میشود: عملکرد اول، فعالیتهای با اهمیت مرکز شهری که نیاز به ارتباط سریع دارند و عملکرد دوم، فعالیتهای متداخل و بعضا مزاحم شهری است که ارتباط را مختل میکنند و فشار عملکردی را افزایش میدهند و در نهایت ازکیفیت یک مرکز شهری قوی میکاهند.
فضاهای خدمات رفاه عمومی: عناصری که در این طبقهبندی جای گرفتهاند شامل کاربریهای آموزش عمومی و عالی، اجتماعی، تفریحی، مذهبی، بهداشتی، درمانی، گردشگری، ورزشی، فضایسبز و فرهنگی بودهاند. حوزههای اصلی استقرار فضاهای آموزشی که حتی در مقیاس شهر و ملی عملکرد دارد؛ عمدتا در محلات منصور، ساعت، بازار و شمستبریزی قراردارند. حوزههای فرهنگی نیز عمدتا در محلات ساعت، منصور و سیدحمزه و بهطور پراکنده درسایر محلات استقرار یافتهاند. حوزههای عملکردی اصلی فراغتی و گردشگری بهجز چند عنصر پراکنده، بیشترین تمرکز در مراکز اقامتی و پذیرایی در محلات خاقانی، تربیت و امین مشاهده میشود. حوزهی بهداشتی درمانی بهصورت مشخص و بارز بهطور عمده در منطقه در محدودهی محورهای جنوب، شمال و مرکز منطقه استقرار یافتهاند. عناصر مذهبی در منطقه بنابه خصلت و ماهیت خود که به صورت یکنواخت در محلهها و نواحی منطقه پوشش داشتهاند؛ در سراسر منطقه توزیع شدهاند. تمرکز عمدهی این کاربری بهطور عمده در محلهی بازار است. عناصر ورزشی و فضاهای سبز بهصورت پراکنده در سطح محلی، منطقهای و فرامنطقهای عمل مینمایند.
حمل و نقل و انبارداری: عناصر و تجهیزاتی که این نوع کاربری دارند شامل شبکهی معابر، پارکینگها، پایانههای برونشهری، درونشهری وگلوگاههای تبدیل وسیله میباشند؛ که در منطقه حول محورهای اصلی ارتباطی منطقه استقرار یافتهاند.
تاسیسات و تجهیزات شهری: نحوهی استقرار فضایی عناصر مزبور در منطقه بنابه خصلت و ماهیت کاربری بهصورت پراکنده و برحسب ضرورتهای ناشیاز برنامههای بخشی مربوط بوده است.
شناسایی ساختار کالبدی منطقه
گسترهها، محورها و بناهای شاخص(باارزش تاریخی)
منطقهی هشت، منطقه تاریخی–فرهنگی، به علت موقعیت و محل قرارگیری آن دارای بناها و گسترهها و محورهای باارزش تاریخی زیادی میباشد؛ مهمترین و شاخصترین گسترهی باارزش آن عبارت است از بازار بزرگ سرپوشیدهی تبریز، مجموعهی صاحبالامر، مسجدکبود و محلات10گانهی واقع در منطقهی تاریخی–فرهنگی، با نگاه به ساختار و شکلگیری هستهی اولیهی شهر، به سادگی قابل تشخیص است. گذرهای واقع در این منطقه که از مناطق اطراف، امتدادشان غالبا به بازار منتهی میگردد؛ از نظرکالبدی و ذهنی(تاریخی) دارای ارزشهای ویژهای میباشند. مهمترین آنها عبارت است از جاده ابریشم که از شرق و دروازهتهران شروع و با عبور از گسترهی مسجدکبود و کهنه بازار و دروازه خیابان، وارد بافت مرکزی و بازار تاریخی میگردد و سپس باعبور از بازار و دروازهاستانبول که در غرب بازار قراردارد به سوی استانبول کشیده میشود. به غیر ازجادهی ابریشم، محور امام خمینی، محور در جهت غرب و شرق و محورهای ارتش شمالی و جنوبی، محور دارایی، محور راستهکوچه و محور پیادهی تربیت نیز دارای ارزشهای تاریخی و کالبدی میباشند .پراکندگی بناهای باارزش در این منطقه زیاد است و بهطور خلاصه میتوان از بنای مسجد کبود، ارک علیشاه، بقعهی صاحبالامر، مسجد جامع، مسجد جامع صفرعلی، مسجد شهدا، مسجد استادشاگرد، مسجد امامجمعه، مسجد بازار(با تمام راستهها، سراها، تیمچهها، چهارسوقها و تمامی بناهای مذهبی که در داخل مجموعه واقع شده است) مدرسهی دارالفنون، مدرسهی اکبریه و تعداد 275 واحد مسکونی تاریخی که تعدادی از آنها با تغییر کاربری در منطقه فعال هستند از جمله خانهی مشروطیت، خانهی سلماسی(موزهی سنجش)، خانهی حیدرزاده، خانهی بهنام، ترکی گنجهایزاده، دانشگاه هنر و معماری دانشگاه سهند، خانهی شربتاوغلی(فرهنگسرا)، خانهیثقهالاسلام(سازمان میراث فرهنگی)، سازمان اسنادملی، ساختمان شهرداری تبریز، ساختمانهای بانک ملی، استانداری و بازرگانی، کلیسای مریم، کلیسای سنتاستپانیوس، خلیفهگری، باشگاه ارارات ارامنه، مدرسهی ارامنه، کلیسای کاتولیک، دانشسرای شهید رجائی، برج آتشنشانی و … نیز از بناهای باارزشی هستند که دراین منطقه واقع شدهاند(مهندسین مشاور نقش جهان پارس، 1386، ص84).
ویژگیهای شکلی، سیمای شهری و ترکیب توده و فضا
بهطورکلی بافت تاریخی شهر با توجه به نوع ساختار و تفکرات مردم که تاثیر بدون واسطهای را بر بافتهای تاریخی گذاشته است، بافت ارگانیک سنتی و پیچیدهای از لحاظ نظام کالبدی، کاربری و دسترسی است. ویژگیهای معماری درونگرا، مصالح بکارگرفته شده، سلسله مراتب دسترسیها، وجود فضاهای خصوصی و نیمه خصوصی زیاد در داخل بافت مسکونی، شکل دسترسیها، نوع ارتباط حمل و نقل درون بافت و از همه مهمتر اهمیت محوریت در چنین بافتهایی، شکل ارگانیک و خودبهخودی بافت را تایید میکند، درک این مسائل و ویژگیها، دخالت مستقیم دولتها و قدرتها در ساخت و ساز بعضی از قطعات که یک طرح از پیش طراحی شده را دارند، درکنار بافتهای سنتی و ارگانیک که حاصلش یک تجانس و تباین بین این قطعات است شکل عمومی بافت را به وجود آوردهاند.
باتوجه به مسائل فوق و در نظرگرفتن اتفاقات دههی اخیر در بافت که با ورود ماشین و مصالح و تکنیکهای جدید ساخت صورت گرفته است، متاسفانه این تغییرات در چنین بافتهایی با علم و آگاهی کافی صورت نگرفته و شکل منسجم بافت را از بین برده است. در این عرصه سلسله مراتب معنی خود را از دست داده، ارتفاعات متفاوت ساخت و ساز، اغتشاش و ناهماهنگی باعث ناموازنی در خط آسمان بافت گردیده است که حاصل آن بافتی غیرمنسجم، شلوغ، ناخوانا و بدون محوریت فضایی و سلسله مراتب فضایی و دسترسی است.
توده عبارتست از بناهایی که ساخته شدهاند و فضا عبارتست از اراضی بازی که اطرافش با سختفضاها ونرمفضاها احاطه گردیده است. بنابراین عناصر اصلی توده فضا عبارت از ترکیب خیابان و میدان همراه با سختفضاها و نرمفضاها است. یکیاز ویژگیهای اصلی بافت پویا و سالم، ترکیب متعادل و متجانس توده و فضا با در نظرگرفتن نظام حرکتی و فعالیتی است. دراین بافت ترکیب توده و فضا، ترکیب منسجم و متناسبی نیست و با مداخلاتی که در طی زمان انجامگرفته به این اصل توجه نگردیده و مداخلات نتوانسته ترکیب منسجم و متناسبی را ارائه دهد. با بررسی نقشهی توده و فضای منطقهی تاریخی-فرهنگی تبریز، فضاهای باز تقریبا ناچیز است و فضاهای باز موجود هم غالبا دراختیار سواره میباشد. فضاهای باز جلوی بانک ملی و استانداری به عنوان محور حرکتی سوارهی جمهوری، فضای باز سهراهی امین در اختیار شرکت واحد به عنوان پایانهی مسافربری بینشهری، فضاهای باز میدان صاحبالامر دراختیار فعالیتهای خرده و عمده فروشی ترهبار میباشد. ازفضاهای خوب شهری و فعال به عنوان یک فضای باز و فضای شهری میتوان از مسیر پیادهی تربیت یاد کرد.
الگوی توزیع فضاهای شهری(محورها، گسترههای سبز و باز عمومی کانونهای شهری)
این نوشته در علمی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.