منبع مقاله درمورد شرایط آب و هوایی و قابلیت دسترسی

کاهش تراکم کاشت سبب کاهش رقابت در گیاه و در نتیجه افزایش تعداد چتر در بوته میشود. بررسیهای رسام و همکاران (1386) نشان داد، با بالا رفتن تراکم از تعداد چتر در بوته گیاه انیسون کاسته میشود. از آنجا که تعداد چتر در هر بوته یا تعداد دانه در هر چتر به تنهایی نمیتوانند فاکتورهای مناسبی برای تعیین موفقیت گیاه در تولید دانه و عملکرد بیشتر باشند، استفاده از شاخص تعداد دانه در هر بوته میتواند برای مقایسه عملکرد زیره سبز در شرایط مختلف مفید باشد. نتایج بدست آمده از آزمایشات سایر محققین نیز نشان میدهد افزایش فراهمی نیتروژن برای گیاه باعث افزایش تعداد چتر در زیره میشود ( امیدبیگی، 1374؛ احترامیان 1380؛ کافی، 1381). افزایش نیتروژن در شرایط مطلوب تا یک حد مشخصی، به جهت افزایش در میزان پروتئین سبب افزایش تعداد چتر در بوته میشود که با نتایج عباسزاده و همکاران، 1386) در گیاه بادرنجبویه مطابقت دارد.
لباسچی و همکاران (1389) گزارش کردند با افزایش تراکم در رازیانه، تعداد بوته در واحد سطح زیاد میشود که در نتیجه تعداد دانه نیز در بوته افزایش می‌یابد. یافتههای سایر محققین حاکی از بی تأثیر بودن افزایش میزان نیتروژن بر تعداد دانه در هر چتر در زیره سبز میباشد ( ناصری پوریزدی، 1370؛ هورنوک، 1992). به جهت نقش کود ازت در ساخت پروتئینها و افزایش مواد فتوسنتزی، تعداد دانه در بوته نیز افزایش مییابد. در گیاه بادرنجبویه کاربرد کود ازت سبب افزایش تعداد دانه در بوته گردید (عباسزاده و همکاران، 1386).
به نظر میرسد در تراکمهای بالای کشت فضا و امکانات کمتری نسبت به تراکم پایین در اختیار گیاه قرار میگیرد. این امر ســبب تشــدید رقابت بین بوتهای شده و اجزای عملکرد را کاهش میدهد. این یافته ها با نتایج رسام و همکاران (1386) و شــاره (1378) در گیاه انیسون و کافی(1381) در زیره ســبز همخوانی دارد. ســرمدنیا و کوچکی (1368) اظهار کردند زمانی که تراکم بوته در گیاهانی که به منظور تولید دانه کشــت میگردند زیاد شــود، گلها و میوههایی که بالقوه میتوانند تشکیل شــوند بوجود نیامده و یا عقیم میشوند.
افزایش عرضه عناصر غذایی و مواد فتوسنتزی به خصوص در مرحله پر شدن دانه باعث بهبود میزان مواد ذخیره شده در دانه و در نتیجه افزایش وزن هزار دانه میشود. هر چند نتایج این تحقیق با نتایج احترامیان (1380) و ناصریپور یزدی (1370) در زیره سبز، که حاکی از بی اثر بودن مصرف کود نیتروژنه بر وزن هزار دانه است، مطابقت دارد. اما عباسزاده و همکاران (1386) بیان کردند که کود ازت سبب افزایش وزن هزار دانه در گیاه بادرنجبویه شد. در انیسون افزایش تراکم سبب افزایش وزن هزار دانه گردید (رسام و همکاران، 1386). در رازیانه افزایش تراکم در واحد سطح باعث کاهش وزن هزار دانه در بوته شد ( لباسچی و همکاران، 1389).
در این مطالعه کاهش تراکم کاشت سبب افزایش میزان بذور، وزن هزار دانه و در نتیجه عملکرد بذر گردید ولی افزایش سطح ازت به میزان 100 و 150 کیلوگرم در هکتار اثر معکوسی بر روی صفات مذکور داشت که با نتایج به دست آمده از بررسیهای رضایی نژاد و همکاران (1380) در زیره سبز مطابقت ندارد.
شاره (1378) بیان کرد، با افزایش تراکم بوته، عملکرد دانه در انیسون افزایش مییابد. با کاهش تراکم بوته در زیره سبز، سرعت رشد محصول و شاخص سطح برگ به دلیل از دســت رفتن بخش اعظم تششع در مراحل اولیه رشد کمتر بوده، از ایــن رو عملکــرد دانــه کاهــش خواهــد یافــت ( کافی ، 1381). بررسیهای رسام و همکاران (1386) نشان داد، افزایش تراکم سبب افزایش عملکرد دانه در انیسون شد ولی با نتایج حاصل از این تحقیق در مورد زیره سبزمغایرت داشت. اگرچه تراکم بوته از نظر آماری تأثیری در عملکرد دانه نداشت.
نتایج مقایسه میانگین اثر متقابل تیمارها نشان داد تیمار شاهد کود ازت و تراکم کشت 100 بوته در مترمربع بیشترین درصد اسانس را تولید نمود. در حالیکه بیشترین عملکرد اسانس در همین تیمار کودی و تراکم کشت 80 بوته در مترمربع حاصل شد. بررسیهای ولدآبادی و همکاران (1382) نشان داد مصرف کود ازت سبب افزایش درصد و عملکرد اسانس زیره سبز شد که با نتایج حاصل در این تحقیق مطابقت ندارد. در گیاه بادرنجبویه مصرف مناسب کود ازت سبب افزایش درصد و عملکرد اسانس گیاه شد. اما کاربرد بیش از حد کود ازت باعث کاهش هر دو گردید (عباسزاده و همکاران، 2006). نتایج این تحقیق با نتایج ایزدی و همکاران (1389) در گیاه نعناع فلفلی که اظهار داشتند با مصرف کود ازت، میزان اسانس افزایش پیدا میکند، مطابقت ندارد. در تحقیقی بر روی گونهای نعناع (Mentha arvensis L.) سه سطح 0، 100، 200 کیلوگرم در هکتار کود ازت بکار گرفته شد که تیمار 100 کیلوگرم در هکتار کود ازت بیشترین درصد اسانس را به همراه داشت ( رام و همکاران، 2005). نتایج مشابهای در مورد گشنیز نیز گزارش شده است ( اکبری نیا و همکاران، 1385). نتایج حاصل از این تحقیق برخلاف نتایج حاصل توسط سایر محققان بود که نشان دادند نیتروژن باعث افزایش عملکرد اسانس میشود، بطوریکه افزایش کاربرد نیتروژن بر روی میزان و عملکرد اسانس زیره سبز اثر معنیداری نداشت و حتی عملکرد اسانس با افزایش آن کاهش نشان داد. نقدیبادی و همکاران (1381) بیان کردند، کاهش تراکم کشت بر روی افزایش عملکرد کمی و کیفی اسانس آویشن تاثیر گذار است.
از دیگر صفات مورد بررسی در این تحقیق درصد و عملکرد روغن بود. اطلاعات اندکی در مورد روغن موجود در زیره سبز وجود دارد ( هماواتی و همکاران، 1988؛ شهناز و همکاران، 2004). درصد روغن موجود در بذور زیره سبز مناطق مختلف در مطالعات قبلی 68/5-95/2% ( لاریبی و همکاران ،2009) ، 5/14% (هماواتی و همکاران، 1988)، 40/15-77/17 % ( بی تایب و همکاران، 2011) 4/18% ( مالت و همکاران ،1990 )، 70/18% ( شهناز و همکاران، 2004) گزارش شده است که نتایج حاصل از این تحقیق با یافته های لاریبی و همکاران (2009) همخوانی بیشتری دارد. در سایر گیاهان متعلق به خانواده چتریان مانند کرفس، رازیانه و زیره سبز میزان روغن دانه بین 13- 23/6% گزارش شده است ( مالت و همکاران ، 1990). تفاوت درصد و ترکیب روغن به طور عمده مربوط به اثر عوامل ژنتیکی ، منشأ و رقم گیاه، شرایط محیطی، جغرافیایی، ویژگیهای خاک، روش کشت و کار و میزان و دور آبیاری می باشد ( لاریبی و همکاران، 2009؛ باسر، 2002). آنجلینی و همکاران ( 1997) دریافتند که تنوع درصد روغن در انواع مختلف گشنیز از نواحی متفاوت به عوامل ژنتیکی وابسته است. علاوه بر این بذور سالم معمولاً مقدار روغن بیشتری از بذور با رشد ناکافی داشتند ( بولی و بلک ، 1994). مطالعات قبلی نشان داده است که اثر ازت برروی میزان روغن بذر متفاوت است. در برخی موارد درصد روغن در کتان بوسیله کود ازت تحت تأثیر قرار نگرفت ( هوکینگ و پینکرتون، 1991) که با نتایج حاصل از این تحقیق مطابقت ندارد. با وجود این در بعضی موارد سطوح بالای ازت منجر به کاهش درصد روغن در کتان و گلرنگ شد ( دای بینگ ، 1964؛ بیچ و نورمن، 1968). میزان روغن بذر سیاهدانه از 8/37-7/32 % متغیر بود و در تیمارهای ازت 60 و 90 کیلوگرم در هکتار بدون تغییر باقی ماند اما در تیمار 30 کیلوگرم درهکتار میزان روغن به طور معنی داری افزایش نشان داد ( اشرف و همکاران، 2006). در این تحقیق نیز افزایش ازت تا 100 کیلوگرم در هکتار منجر به افزایش و پس از آن کاهش درصد روغن گردید.
عملکرد روغن ترکیبی از عملکرد بذر و درصد روغن است. اثر ازت برروی عملکرد روغن بذر متفاوت گزارش شده است. بهاتی ( 1990) و گورا و همکاران ( 1996) گزارش کردند که میزان 30 کیلوگرم ازت در هکتار برای عملکرد روغن بذر زیره سبز مطلوب بود. دورداس و همکاران (2010) گزارش کردند که عملکرد روغن در کتان با کاربرد کود ازت افزایش یافت که با نتایج دورداس و سیولاس ( 2009) در گیاه گلرنگ مطابقت دارد که بیان کردند در سطوح بالاتر کود ازت عملکرد روغن گلرنگ به دلیل عملکرد بیشتر بذر، افزایش نشان داد، ولی با نتایج این تحقیق مطابقت ندارد.
در آزمایشی کود نیتروژن درصد و عملکرد روغن بذر گشنیز را افزایش داد و با کاربرد بیشتر نیتروژن مقادیر آنها نیز روندی صعودی نشان داد که با نتایج این تحقیق مطابقت ندارد. بررسی تأثیر بوته در واحد سطح در گشنیز نشان داد که با تراکم 30 بوته در متر مربع، بیشترین عملکرد بذر و روغن حاصل شد. با افزایش تراکم، عملکرد روغن کاهش یافت، اما درصد روغن افزایش نشان داد که با نتایج این تحقیق مطابقت ندارد ( اکبری نیا و همکاران، 1385).
مطالعات نشان داده است که استفاده از کود ازت در یک محصول برروی میزان جذب و تراکم سایر عناصر غذایی اثر می گذارد. افزایش جذب نیتروژن توسط گیاهان با ازدیاد مصرف این ماده، به دلیل افزایش قابلیت دسترسی نیتروژن در خاک و در نتیجه جذب بهتر آن توسط گیاهان است (سونیتا ،2006؛ خلج و ادریسی ،1392) . محققان مختلفی افزایش جذب فسفر و پتاسیم را توسط گیاه در اثر کاربرد نیتروژن مورد تأکید قرار داده اند (پولیان اسکایا و آرنوترا ، 1980؛ آدریان و بونجورکو ، 1993؛ بنجامین و همکاران، 1997؛ بنت و همکاران، 2003 ) که با نتایج حاصل از آزمایش علیزاده و همکاران ( 1387) که اعلام کردند عنصر نیتروژن می تواند بر روی جذب سایر عناصر مانند پتاسیم، منیزیم، کلسیم و فسفر تأثیر گذاشته و در مواردی باعث تشدید جذب بعضی عناصر گردد، همخوانی دارد و نتایج حاصل از این تحقیق را نیز تأیید می کند که با افزایش مصرف کود ازت درصد سه عنصر مذکور افزایش یافت.
نتایج این تحقیق در تضاد با گزارش اشرف و همکاران (2006) در سیاهدانه و خلج و ادریسی (1392) در گل مریم می باشد که بیان کردند افزایش میزان نیتروژن بر روی محتوای پتاسیم و فسفر اثری نداشت و محتوای نیتروژن در تمام سطوح نیتروژن بدون تغییر باقی ماند.
در این تحقیق با کاهش تراکم کاشت به دلیل رقابت کمتر در بین گیاهان برای به دست آوردن مواد غذایی مورد نیاز آنها جذب نیتروژن ، فسفر و پتاسیم افزایش یافت که با نتایج حاصل از مجیری و ارزانی ) 2003؛ مان و همکاران ،2007 ؛ خلج و ادریسی،1392) مطابقت دارد .
علاوه بر این نتایج حاصل برروی استفاده توأم کود ازت و فاصله کاشت بر رشد و کیفیت گل مریم حاکی از آن است که اثر متقابل کاربرد نیتروژن و تراکم کاشت بر غلظت نیتروژن گل مریم معنی دار نشد که با نتایج حاصل از این مطالعه مطابقت دارد . همچنین اثر متقابل کاربرد کود نیتروژن و تراکم کاشت بر غلظت فسفر و پتاسیم گل مریم معنی دار نشد که در تضاد با نتایج حاصل از این گزارش است (خلج و ادریسی،1392).
5-2- نتیجه گیری
نتایج این بررسی نشان داد سطوح مختلف کود ازت و فاصله کشت بر رشد، نمو، عملکرد و میزان اسانس گیاه زیره سبز موثر است. با توجه به خواص دارویی ارزشمند این گیاه و معرفی آن به عنوان یک محصول ارزشمند و اقتصادی به لحاظ ارزآوری و اشتغالزایی، شناخت عوامل به زراعی مناسب تولید این گیاه میتواند به تولید بیشتر و بهتر آن منجر شود. یکی از فاکتورهای مؤثر در تولید گیاهان انتخاب فاصله کشت مطلوب به همراه کاربرد متناسب کود ازت میباشد. نتایج این تحقیق نشان داد جهت حصول حداکثر رشد، نمو، عملکرد و میزان اسانس گیاه زیره سبز فاصله کشت40 سانتی متر به همراه کاربرد حداقل میزان (50 کیلوگرم در هکتار) کود ازت یا بدون مصرف آن در شرایط اکولوژی مشابه توصیه میگردد. البته تحقیقات مشابهای در دیگر مناطق کشت این گیاه بایستی انجام شود.
فاصله کشت 40 سانتی‌متر، همراه با تیمار کود ازت به میزان 150 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد و میزان روغن را برای گیاه زیره سبز به همراه داشته است. فاصله کشت 40 سانتی‌متر، همراه با تیمار کود ازت به میزان 150 کیلوگرم در هکتار بیشترین جذب عناصر غذایی ازت، فسفر و پتاسیم برای میوه گیاه زیره سبز توصیه می شود.
5-3- پیشنهادات
با توجه به اهمیت زیره سبز، تحقیق و مطالعه در زمینه فاکتورهای به زراعی و به نژادی این گیاه ضروری است. از جمله فاکتورهای به زراعی که بایستی مورد توجه قرار گیرد می توان به بررسی تاثیر عوامل اقلیمی بر رشد و نمو و عملکرد محصول و…. برای حصول بیشترین کمیت و کیفیت ماده مؤثره آن اشاره کرد.
بدین منظور پیشنهادات زیر ارائه می‌گردد:
بهترین فاصله کشت و میزان کود ازت برای گیاه زیره سبز در منطقه شمال شرق مشهد،40 سانتی متر و 50 کیلوگرم در هکتار کود ازت بدست آمده است. توصیه می‌شود این تحقیق درسایر نقاط کشور با شرایط اقلیمی مختلف انجام گیرد تا با توجه به شرایط اقلیمی آن مناطق بیشترین عملکرد این گیاه حاصل شود.
نظر به تاثیر فاکتورهای به زراعی بر رشد، نمو و عملکرد گیاهان توصیه می شود که فاکتورهای به زراعی مختلف از قبیل میزان آبیاری، هرس، تاریخ کاشت، تاریخ برداشت و…. در شرایط آب و هوایی مختلف کشور مطالعه شود.
این نوشته در علمی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.