منبع مقاله درمورد آذربایجان شرقی و گیاهان دارویی

بررسی منابع نشان می‌دهدکه تا کنون مطالعه‌ای در مورد تأثیر کود ازت و فاصله کاشت به صورت توأم بر صفات مورفولوژیک، مقدار و اجزاء تشکیل دهنده اسانس گیاه دارویی زیره سبز در ایران صورت نگرفته است. باتوجه به اهمیت گیاه دارویی زیره سبز و مصرف گسترده آن درصنایع مختلف، این تحقیق با هدف بررسی اثر سطوح مختلف کود ازت و فواصل مختلف کاشت بر ارتفاع گیاه، تعدادشاخه فرعی، تعداد چتر در بوته، تعداد بذر در بوته، وزن هزاردانه، و عملکرد و میزان و اجزاء اسانس گیاه زیره سبز انجام گرفت.
فصل دوم
مروری برتحقیقات انجام شده
2-1- تاریخچه
تیره جعفری (Apiaceae (Umbellifereae از نظر داشتن گیاهان دارویی و تغذیه ای اهمیت زیادی دارد. پودر یا دانه بسیاری از گیاهان این خانواده را بعنوان ادویه و بصورت افزودنی به غذاها اضافه می کنند ( عطایی، 1356). گیاهان تیره جعفری گیاهانی هستند یکساله، دو ساله یا چند ساله، بندرت بوته ای یا درختچه ای، که در حالت درختچه ای با چوب نرم و گاهی نیز با رشد غیرطبیعی چوبی همراه می‌باشند. در اغلب گیاهان خانواده ساقه شیاردار بوده و دارای بافت کلانشیم محیطی کاملاً توسعه یافته است. برگها متناوب، بندرت متقابل یا فراهم، ساده یا مرکب به صورت پری، پنجه ای، سه تایی و یا رشته ای می‌باشد. گل آذین از نوع محدود و به صورت چتر مرکب و گاهی بصورت چتر ساده است. گلها کوچک، منظم، گاهی نامنظم و جز مادگی 5 قسمتی ( Pentanerous) بالایی و دو جنسی یا یک جنسی است. به ندرت ممکن است گیاه دوپایه (Dioecious) باشد. پرچمها متناوب با گلبرگها و معمولاً 5 عدد هستند که بوسیله میله های مجزا برروی دیسکی شهددار قرار دارند. پرچمها معمولاً زودتر از مادگی می رسند (Rotendri) و همین مورد سبب گرده افشانی غیرمستقیم می‌باشد. مادگی معمولاً شامل 2 برچه پیوسته است که از تخمدانی 2 خانه و پایینی تشکیل شده است. میوه 2 فندقه شیروکارپ (Schizocarp) است که هر قسمت را مری کارپ می‌گویند. میوه های شیزوکارپ صاف یا شیاردار بوده و گاهی توسط کرک، فلس و یا خار پوشیده شده اند (کافی، 1381؛ عطایی، 1356؛ امین پور و جعفری، 1378). تیره جعفری را می‌توان به زیر تیره های جعفری (Apiodeue)، سانی کولوتئیده (Saniculoideau)، آرالیوئیده (Araliodeae) تقسیم بندی کرد. آنچه به طور سنتی در تیره جعفری جای می‌گیرد به مفهوم ویژه شامل گونه های علفی با دو برچه است که از پهلو پهن شده و شیزوکارپ دارند، دارای کاپوفور بوده و مجرای ترشحی آنها دارای روغنهای فرار است ( کافی، 1381؛ زرگری، 1376؛ عطایی، 1356). زیره سبز به عنوان یک گیاه دارویی و ادویه ای از روزگاران کهن مورد استفاده قرار ‌گرفته به طوریکه در کتاب مقدس Ebers Papyrus (1550 قبل از میلاد) به شناخت بذر زیره اشاره شده است ( زرگری، 1376). قدیمی ترین اثری که از زیره سبز در تاریخ بدست آمده مصرف آنرا به 5000 سال قبل مرتبط می داند که مصریان برای مومیایی فراعنه از آن به همراه بادیان و مرزنجوش استفاده می کردند. از زیره درپاپیروس ها به عنوان یک ضد تشنج، ملین، مسکن و محرک نامبرده و در طب سنتی هند به عنوان محرک و مفید برای اسهال و ورم روده بکار برده می‌شده است ( امین پور و جعفری، 1378).
2-2- گیاهشناسی
زیره سبز گیاهی است یکساله با نام علمی Cuminum cyminum L. ازخانواده چتریان (Apiaceae)، نام انگلیسی آن Cumin و در عربی به آن کمون می گویند. در برخی مناطق خراسان این گیاه کراویه نامیده می شود. معطر و بدون کرک ، دارای ساقه علفی با انشعابهای دوتایی و گاهی سه تایی می‌باشد. ساقه گیاه راست و شیاردار بوده و دارای بافت کلانشیم محیطی است و برگهایش منقسم با بریدگی‌هایی بسیار نازک، نخی شکل و به رنگ سبز می‌باشد. گلهای آن مجتمع بصورت چترمرکب ، سفید یا صورتی رنگ هستند. گیاهی کوچک و علفی به ارتفاع 50-15 سانتی متر، ریشه دراز و باریک به رنگ سفید است که منشأ آن مصر و سواحل نیل است ( عزیزی و همکاران، 1385).
این گیاه دارای برگها متناوب با انشعابات دو یا سه قسمتی و رشته ای شکل اند. گل آذین از نوع چتر مرکب می‌باشد. کاسبرگ‌ها و گلبرگ‌ها هرکدام 5 عدد است و به تخمدان گل متصل می‌شوند، پرچم‌ها 5 عدد می‌باشند که به قسمت داخل باز می‌شوند، مادگی شامل 2 برچه پیوسته است که تشکیل تخمدانی دو خانه و پایینی را می‌دهد، میوه دوکی شکل بوده و در دو سر باریک می‌شود و از نوع دو فندقه شیزوکارپ است که شامل دو مریکارپ می‌باشد، پریکارپ میوه تانن زیادی داشته و بر اثر املاح آهن رنگین می‌شود، رنگ میوه زرد یا خرمایی مایل به خاکستری است ( زرگری، 1376؛ عطایی، 1356؛ کافی، 1381).

  منابع مقاله درباره دسترسی به اطلاعات و انتقال اطلاعات

شکل (1-1)، بخش های مختلف گیاه زیره سبز
2-3- موارد استفاده
خواص درمانی این گیاه شبیه به زیره سیاه و انیسون است. دارای خاصیت ضد تشنج و صرع، مقوی معده، مدر و بادشکن، قاعده آور و معرق، درمان عفونت حاد و مزمن، نفخ ناشی از سوء هاضمه و بلع هوا، رفع ترشحات زنانه و قطع حالت قاعدگی در زنان جوان بوده و در استعمال خارجی، قراردادن ضماد آن برپستان درموارد جمع شدن شیر در پستان اثر مفیدی دارد ( ویلاتگاموت و همکاران ، 1998).
خواص دارویی زیره سبز مربوط به اسانس موجود در دانه این گیاه است و اسانس آن از تقطیر بخار دانه زیره سبز سائیده شده بدست می‌آید. ومقدار آن بین 2 تا 5 درصد متغیر است. بوی اسانس این گیاه قوی و نافذ بوده ومزه آن تند و تیز است. این اسانس بیشتر حاوی کومین آلدئید یا کومینول دی هیدروکومین آلدئید و کومین الکل است. زیره سبز یکی از اجزای تشکیل دهنده و طعم غالب در ادویه کاری می باشد که در بسیاری از غذاهای گیاهی استفاده می شود. در غذاهای نشاسته ای نظیر برنج، سیب زمینی و نان نیز از زیره سبز به عنوان طعم دهنده استفاده می‌گردد. در ایران زیره سبز در برنج و بلغور و مخلوط با کشک مصرف می‌گردد. زیره سبز در صنایع بهداشتی و آرایشی نیز کاربرد دارد و در عطر و ادکلن های خاصی استفاده می‌شود. همچنین اسانس آن خاصیت آنتی اکسیدانی دارد ( صادقی و راشد محصل،1370؛ امید بیگی، 1379).
2-4- خاستگاه و پراکنش
در مبدأ جغرافیایی زیره سبز اختلاف نظر وجود دارد. بعضی آن را بومی مناطق جنوبی مدیترانه و عده ای بومی ناحیه علیای مصر و سواحل نیل می‌دانند ( امین پور و جعفری، 1378). این گیاه دراستان‌های خراسان، آذربایجان شرقی، یزد، سمنان، اصفهان، بخشهایی از استان گلستان (ترکمن صحرا) وکرمان کشت می‌گردد و سال به سال بر اهمیت و سطح زیرکشت آن افزوده می‌شود. استان خراسان عمده ترین منطقه تولید این محصول درسطح کشور است، به طوری که بیش از80 درصد زیره سبزایران دراین استان تولید می‌شود ( کافی، 1381).
2-5- مواد مؤثره زیره سبز
مواد مؤثره این گیاه شامل اسانس (کارون، فلاندرن، کومینولوسیمن)، تانن وروغن است ( ویلاتگموت و همکاران، 1988). از لحاظ ترکیب مواد شیمیایی، دانه زیره سبز حاوی اسانس است. اسانس‌ها ترکیبات معطری هستند که به علت تبخیر شدن در مجاورت هوا در دمای معمولی روغن‌های فرار ، روغن های اتری ، اسانس های روغنی یا به طور کلی اسانس نامیده می شوند. اسانس ها بی رنگ بوده ولی بر اثر مرور زمان به علت اکسایش رزینی شدن ابتدا زرد رنگ وسپس قهوه ای می‌شوند این مواد درآب تا حدودی غیر محلول هستند، ولی می‌توانند به اندازه کافی در آب حل شده و بوی خود را به آب انتقال دهند. اسانس ها به خوبی در اتر، الکل وحلال های آلی حل می شوند. این مواد در اعمال فیزیولوژیکی گیاه ( تنفس، تشکیل کلروفیل، قابلیت نفوذ سلولی و…) نقش مؤثری دارند. مرغوبیت اسانس گیاهی نظیر زیره سبز به عوامل زیادی چون شرایط آب وهوایی، جنس خاک، کیفیت کشت و غیره بستگی دارد ( بالندری، 1371؛ هماواتی وپرابهاکار ، 1988). اسانس زیره سبز از تقطیر بخار دانه های سائیده شده بدست می‌آید و مقدار آن بین 2 تا 5 درصد متغیر است. بوی اسانس این گیاه قوی و نافذ بوده و مزه آن تند و تیز است. این اسانس بیشتر حاوی کومین آلدئید یا کومینول دی هیدروکومین آلدئید و کومین الکل است ( صادقی و راشد محصل، 1370؛ امید بیگی، 1379). پس از استخراج اسانس با تجزیه شیمیایی کنجاله دانه های زیره سبز، پروتئین به میزان 18%، تائن ( که بیشتر در پریکارپ میوه وجود دارد) 15%، رزین13%، آلورون 4%، روغن ها 10% وکربوهیدرات ها به میزان 26% بدست می آید ( صادقی و راشد محصل، 1370؛ امید بیگی، 1379).
2-6- عوامل اقلیمی
اگرچه میزان مواد مؤثره موجود در گیاهان دارویی تحت تأثیر ژنتیک و نوع گیاه می‌باشد، اما محیط و عوامل وابسته به آن نقش بسزایی درکیفیت و کمیت مواد مؤثره ایفا می‌کنند، درباره تأثیر عوامل اقلیمی بر تولید گیاه ( عملکرد بذر، میزان اسانس و ترکیبات آن) یانیو و پالویچ (1982) بیان کردند که اگر چه بیوسنتز متابولیت‌های ثانویه به طور ژنتیکی کنترل می‌شود، اما به شدت از عوامل محیطی تأثیر می‌پذیرند و نوساناتی در میزان کمیت و کیفیت مواد متابولیکی آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، روغن‌های فرار و استروئیدها بوجود می‌آید. به طور کلی عوامل محیطی سبب تغییرات زیادی در تولید و کیفیت مواد موثره گیاهان (مثلاً آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، استروئیدها، روغن‌های فرار یا اسانس‌ها ) می‌گردند.
از لحاظ ویژگی‌های اکولوژیکی و آب و هوایی، زیره سبز گیاهی مدیترانه ای بوده و مانند سایر گیاهان خانواده چتریان به طول روز حساس است. این گیاه در روزهای بلند وارد مرحله زایشی خود شده و در طول رویش به گرمای مناسب و نور کافی نیاز دارد. مقدار اسانس بذر این گیاه در مناطق گرم با نور فراوان زیادتر است. این گیاه در مراحل گل دهی و تشکیل میوه به رطوبت کمتری نیاز دارد. خاکهایی با بافت متوسط و خاکهای لوم شنی و خاکهای آهک دار خاک های مناسبی برای تولید زیره سبز هستند. کشت این گیاه در خاک های سبک شنی و تهی از مواد و عناصر غذایی مناسب نبوده و این خاکها شرایط را برای ابتلای گیاه به بیماری قارچی آماده می کنند. همچنین افزایش رطوبت خاک میتواند باعث تشدید بیماری بوته میری زیره سبز شود.PH مناسب برای رشد و نمو این گیاه 5/4 تا 3/8 می‌باشد. در مرحله رشد زایشی برگها 6/35 درصد، اندامهای زایشی 3/38 درصد و ساقه ها 1/36 درصد سطح فتوسنتر کننده زیره سبز را تشکیل می‌دهند ( رحیمیان مشهدی، 1369؛ کافی، 1369؛ امید بیگی، 1379).
2-7- زراعت
2-7-1- کاشت (تکثیر، زمان، روش و …)

این نوشته در علمی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.