مقاله درباره سیستم اطلاعات جغرافیایی و عوامل مؤثر بر استقرار

2-2تعریف مکان یابی:
مکانیابی، انتخاب مکان مناسب برای یک فعالیت در سطح شهر یکی از تصمیمات پایداری برای انجام یک طرح گسترده است که نیازمند تحقیق در مکان از دیدگاه های مختلف می باشد از آنجا که مکان یابی نیاز به اطلاعات و اهمیت زیادی دارد ، حجم بزرگی از اطلاعات جزئی برای معرفی مکانهای مختلف باید جمع آوری ، ترکیب و تجزیه و تحلیل شوند تا ارزیابی صحیحی از عواملی که ممکن است در انتخاب تأثیر داشته باشند صورت پذیرد. بنا بر این درمقیاس شهر مکان یابی فعالیتی است که قابلیت ها و توانایی های یک منطقه را از لحاظ وجود زمین مناسب و کافی و ارتباط آن با سایر کاربری های شهر برای انتخاب مکانی مناسب برای کاربری خاص مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد(کریمی، 9:1382)
قابلیت ها و توان های یک مکان با توجه به این که برای چه مفاهیمی در نظر گرفته شود متفاوت خواهد بود، بنا بر این بسته به نوع کارکرد مورد نظر باید شاخص ها با معیارهایی تلفیق شود تا توان مکان با توجه به آن مورد بررسی قرار گیرد.
این شاخص ها و معیار ها نسبت به نوع کاربرد متفاوت هستند اما همه آنها در جهت انتخاب مکان مناسب همسو می شوند ؛ استفاده از این شاخص ها نیاز به داشتن اطلاعات صحیح و کامل از مکان دارد و دستیابی به اطلاعات نیازمند تحقیقات گسترده و جامع می باشد. بطور کلی مکان یابی فعالیتی است که استعداد های فضایی و غیر فضایی یک سرزمین را شناسایی کرده وامکان انتخاب مکان مناسب برای کاربری خاص را فراهم می اورد.
مکا نیابی فعالیتی است که قابلیت ها و توانای یهای یک منطقه یا ناحیه شهری را از لحاظ وجود زمین مناسب و کافی برای کاربردهای خاص مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد. شاخص های مورد استفاده در مکان یابی نسبت به نوع کاربرد، متفاوت هستند اما همه آن ها در جهت انتخاب مکان مناسب همسو می شوند. استفاده از این شاخص ها نیاز به داشتن اطلاعات صحیح و کامل از مکان دارد و دستیابی به اطلاعات، نیازمند تحقیقات گسترده و جامعی است که پس از تجزیه و تحلیل اطلاعات، جمع آوری شده و با ارزیابی آن ها، امکان تصمیم گیری وجود دارد (مهجری،1386) روش های مکانیابی توسعه شهری با توجه به موقعیت مکانی یا جغرافیایی و وسعت و اندازه توسعه و نوع کاربری های پیشنهادی از همدیگر متمایزند. چنان که مکان یابی یک نوع کاربری خاص مدنظر باشد، مکان بهینه باید همراه با شرایط و وضعیت کاربری های همجوار و احیاناً برخی پیشنهادهای تغییر کاربری ها در جهت هماهنگی و همخوانی با کاربری مکان یابی شده، ارائه شود(شهابیان،1376)
کلیه نظریه های مکان یابی با به کارگیری تکنیک های مختلف سعی م یکنند که عوامل مؤثر بر استقرار فضایی فعالیت های گوناگون شهری را بشناسند. مدل های مکا نیابی توسط افراد متعدد در محی طهای مختلف ارائه شده است که هرکدام با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و محیطی در زمان های متفاوت به کار رفته است. انسان همیشه مایل بوده است که با توجه به هزینه کمتر و سود بیشتر و دسترسی به منابع، مکان فعالیت خود را در نظر بگیرد. بنابراین نکته ای که باید درباره نظریه های مکان یابی و ساختار شهر ذکر شود این است که تمام آن ها بر اصول مکانیسم بازار مبتنی هستند (سلطانی،1383)
در تعیین مشخصات مکانی هر نوع استفاده از زمین یا هر نوع فعالیت شهری، دو عامل هدایت کننده یعنی عامل رفاه اجتماعی و عامل رفاه اقتصادی ملاک سنجش قرار می گیرند. بر اساس این دو عامل کلی، شش معیار سازگاری، آسایش، کارایی، مطلوبیت، سلامتی و ایمنی ملاک برنامه ریزی کاربری زمین شهری قرار م یگیرد(سعیدنیا،1378)
آنچه در فرآیند مکان یابی مهم جلوه م یکند، تبیین معیارهای اصلی مرتبط با موضوع مورد بررسی در مکان یابی است. این معیارها قابلیت تعمیم پذیری در بسیاری از پروژه های مشابه را دارند اما پس از تبیین معیارهای اصلی، تعریف زیرمعیارهای مرتبط با موضوع و موقعیت محلی مکان یابی، فرآیند مکان یابی را خاص آن موضوع و منطقه می کند.(آراسته ، عزیزی،1390)
تحقیقات بسیاری پیرامون مکانیابی پارکینگ در جای جای جهان صورت پذیرفته است، که بیشتر این تحقیقات به صورت سنتی و با در نظر گرفتن تعداد محدودی از پارامترهای موثر مانند قیمت زمین و مشکل آزاد سازی زمین،صورت گرفته است.اما در خصوص مکانیابی پارکینگ ها با استفاده از مدل فازی و سیستم اطلاعات جغرافیایی ،ما شاهد تحقیقات محدود تری می باشیم. بدین لحاظ جستجوی تحقیقات پیشین درمورد موضوع تحقیق حاضر ، با دشواری هایی روبرو می باشد با این حال به منظور آمادگی ذهنی مخاطب و نیز مقدمه ای به منظور بررسی سوابق مطالعاتی پیرامون مکانیابی پارکینگ طبقاتی با استفاه از مدل فازی AHPوOWA وسیستم اطلاعاتی جغرافیائی، ذکر چندین نمونه مطالعاتی صورت پذیرفته لازم و ضروری به نظر می رسد.
2-3اهمیت مکان یابی:
اصولاً مکان یابی به فعالیتی گفته می شود که در آن قابلیتها و تواناییهای یک منطقه حاضر از نظر وجود زمین مناسب و کافی و مرتبط بودن آن با سایر کاربریهای شهری و روستائی برای انتخاب مکانی مناسب جهت کاربری مورد نظر تجزیه و تحلیل می شود. با توجه به تعریف فوق، در رابطه با مکان یابی می توان چنین بیان داشت که مکان گزینی و مکان یابی همانطور که در بررسی تغییر و تحولات مکان یابی بیان خواهد شد، عمری طولانی به قدمت بشر دارد، چرا که انسان همواره در تلاش بوده است تا محیط اطراف خود را بهتر بشناسد و با شناخت بهتر محیط، از آن در جهت یافتن مسکن مناسبتر و با تامین بهتر مواد غذایی مورد نیاز خود و اطرافیانش استفاده کند.
پر واضح است که با گسترده تر شدن و پیچیده تر شدن نیازهای بشر درطول زمان، بتدریج کار مکان – یابی نیز پیچیدگی بیشتری یافته است و لزوم استفاده از ابزارها و روشهای پیچیده تر و همچنین برنامه ریزی دقیق تر بیشتر شده است، به نحوی که در حال حاضر در بسیاری از موارد، لازمه ی انجام کار مکان یابی وجود برنامه دقیق و منظم می باشد، که در این راستا استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی می تواند کمک زیادی به تسریع این فرایند نماید هرچند که بایستی خاطر نشان کرد در بسیاری از موارد بدون استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی امکان مکان یابی صحیح ناممکن و یا حداقل بسیار دشوار است .لازم به توضیح است اگر چه در رابطه با مکان یابی، معیارهای مورد استفاده با توجه به نوع کاربرد با یکدیگر متفاوت می باشند اما همه ی آنها در جهت یافتن مکان مناسب برای کاربری مورد نظر همراستا می شوند، بدیهی است برای استفاده از شاخصها و معیارهای مورد نظر در مکان یابی ها و از آن جمله مکان یابی مدارس، در اختیار داشتن اطلاعات صحیح و کامل از مکان ضرورت دارد، اطلاعاتی که دستیابی به آنها مستلزم انجام تحقیقات گسترده ای می باشد، و باز هم بدیهی است که فقط بعد از تجزیه و تحلیل و ترکیب اطلاعات بدست آمده و ارزیابی آنهاست که می توان در مورد مکان مورد نظر برای پروژه ای خاص اظهار نظر کرد.
2-4 تاریخچه مکان یابی:
بطور کلی همانطور که اشاره شد، مکان یابی و مکان گزینی سابقه ی بسیار طولانی در تاریخ حیات بشر بر روی کره زمین دارد، آنچنانکه توجه به جمع آوری داده های مربوط به توزیع فضائی عوارض مهم سطح زمین، حتی در انسانهای اولیه، به دلیل لزوم بدست آوردن غذا و یافتن مسکن و مبارزه با شرایط محیطی و همچنین مقابله با دشمنان و یا جانوران وحشی وجود داشته است . بدیهی است که با سازمان یافتن جوامع بشری، لزوم گردآوری داده های مربوط به توزیع فضایی عوارض مهم سطح زمین افزایش یافت ، آنچنانکه از روزهای اولیه ی تمدن تا دوران متاخر ، این دوره ها که معمولاً توسط دریانوردان، جغرافیدانان و نقشه برداران جمع آوری می گردید بوسیله ی نقشه کشها بصورت تصویر در می آمد، و اصولاً نقشه برای توضیح و تشریح مناطق دور دست مورد استفاده ی دریانوردان و برنامه ریزان نظامی قرار می گرفت . بطوریکه در روم قدیم نقشه برداران گروه خاصی از کارمندان دولت به شمار می رفتند.
از قرن هجدهم بسیاری از کشورها(به ویژه کشورهای اروپایی) به اهمیت تهیه ی نقشه های سازمان یافته از سرزمین های خود پی بردند. که نتیجه ی این امر تهیه ی انواع مختلف نقشه برای کاربردهای مختلف و از آن جمله استفاده در امر مکان یابی، در این کشورها و توسعه ی امر نقشه برداری و همچنین تهیه و تولید نقشه در این مناطق شد.
در قرن بیستم با استفاده از فنون مختلف عکسبرداری ، امکان تهیه ی نقشه ی مناطق وسیع با دقت زیاد فراهم شد، افزایش استفاده از منابع طبیعی و همچنین افزایش جمعیت و بالا رفتن سطح زندگی نیز لزوم تهیه ی نقشه های مختلف را برای کاربردهای مختلف افزایش داده است که در بسیاری از این موارد نیز ترکیب و تلفیق نقشه ها با یکدیگر لازم بوده است(طاهرکیا، 1376).
طبیعی است که در نقشه ها پایگاه اطلاعات مکانی بصورت ترسیمی بر روی کاغذ می باشد و اطلاعات بصورت نقاط، خطوط و سطوح کدگذاری می شوند و واحدهای جغرافیایی را با به کارگیری ابزارهای مختلف دیداری مثل نشانه ها، رنگها یا کدهای متنی نمایش می دهند که معنای هر کدام در راهنمای نقشه توضیح داده می شود و آنگاه که حجم اطلاعات بیشتر از گنجایش راهنما می باشد در یادداشت ضمیمه ارائه می شود. بدیهی است که این امر به هنگام جمع آوری، کدگذاری و به کارگیری اطلاعات موجود در نقشه چند اشکال ایجاد می نماید:
1- تهیه کنندگان نقشه مجبورند میزان داده های اولیه را کاهش دهند و یا آنها را طبقه بندی کنند تا قابل فهم و ارائه شوند، که نتیجه ی این امر، حذف بسیاری از جزئیات می باشد.
2- برای استفاده موثر از نقشه لازم است نقشه بسیار دقیق و در عین حال در موضوعات پیچیده، بسیار گویاتر ترسیم شود.
3- اطلاعات مربوط به مناطقی که باتوجه به مقیاس نقشه وسیع هستند، می بایست درچند برگ نقشه ارائه شود، که در نتیجه در بسیاری از موارد منطقه مورد نظر در دو یا چند نقشه ی مجاور واقع می شود.
4- هنگامی که داده ها بر روی نقشه قرار می گیرند بازیابی و ترکیب آنها با سایر داده های مکانی ارزان و آسان نیست.
5- از آنجاکه نقشه ی چاپ شده دارای اطلاعات ثابت می باشد تحلیل فضایی کمی واحدهای مشخص شده در نقشه های موضوعی بدون ضبط دوباره اطلاعات تازه برای منظوری خاص، بسیار مشکل است .
به دلیل وجود همین مشکلات از آغاز دهه ی 1960 روشهای مختلفی در رابطه با تهیه ی نقشه شکل گرفت، از جمله ی این روشها می توان استفاده از کامپیوتر در تهیه ی نقشه را نام برد که در این رابطه کشورهای کانادا و ایالات متحده قبل از دیگر کشورها و در همان اوایل دهه ی 60 میلادی به این کار اقدام کردند.
در این زمینه در سال 1963 یک محقق آمریکائی بنام هاوارد فیشر برنامه ای تحت عنوان SYMAP ابداع کرد که مخفف SYnagraphic MAPping system می باشد. این برنامه شامل ابزارها و دستورالعملهائی برای تجزیه ی داده های دستکاری شده برای درون یابی خطوط تراز و هم ارز و نشان دادن نتایج حاصل به طرق گوناگون، با چاپ مجدد علایم چاپگر خطی برای تهیه ی نقشه های سیاه و سفید مناسب بود. به دنبال آن برنامه های دیگری نیز طراحی شدند که کار تلفیق نقشه ها را با سرعت بیشتری می توانستند انجام دهند، ضمن آنکه به تدریج امکان عملیات دیگر مکانی و همچنین امکان تجزیه و تحلیل های منطقی با استفاده از کامپیوتر نیز شکل گرفت.
بدیهی است پیشرفتهای دهه های گذشته در زمینه های مختلف از جمله کارتوگرافی ، طراحی به کمک کامپیوتر و همچنین گرافیک کامپیوتری، نقشه برداری و فتوگرامتری، درون یابی از داده های نقطه ای و همچنین پیشرفت در تکنولوژی سنجش از دور همگی بر پیشرفت سیستم های اطلاعات جغرافیایی موثر بوده اند. طوریکه در حال حاضر می توان با کمک سیستم های اطلاعات جغرافیایی به راحتی به داده ها دسترسی داشت، آنها را تغییر شکل داد و یا با تاثیرهای متقابل به کار گرفت(طاهرکیا، 1376).
2-5 استفاده از GIS در مکانیابی
این نوشته در علمی ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.