حمایت کیفری از امنیت داده ها در فضای مجازی- قسمت ۸

در گذر زمان، با افزایش شناخت آگاهی و دانش انسان در خصوص پدیده ها، نیازها و شیوه‌ی پاسخگویی به آنها، رفته رفته علم و فناوری بوجود آمد و مدام در حلقه‌ی پیشرفت قرار گرفت تا جایی که امروزه این فناوری است که بسیاری از شئون و جنبه‌های زندگی انسان را باز تعریف می‌کند و اگر چه مزایای فراوانی نیز برای او فراهم آورده است. گاه انسان را در پی خود کشیده، تا جایی که ساخته‌ها و پرداخته‌های دست بشر، انسان سرگشته‌ی عصر انفجار اطلاعات را اسیر خود ساخته و به هر سو که اراده کند، می‌کشد. نیمه پایانی قرن بیستم و پس از جنگ جهانی دوم دوره طلایی دانش و فناوری بشر و دوره انتقال از عصر صنعت و ماشین به عصر فناوری اطلاعات است. توسعه شبکه‌ها با کارکردهای نظامی در ابتدا و توسعه‌ی آنها و تعریف کارکردهای جدید و ایجاد امکان اتصال مراکز دانشگاهی، پژوهشی علمی و تبادل اطلاعات با یکدیگر در این نیمه اتفاق افتاده است. امروزه این فناوری عظیم با میلیاردها رایانه میلیون‌ها خدمات‌ دهنده و صدها هزار شاه‌راه ارتباط اصلی در برابر بشر قرار دارد، تا از مواهب و مزایای بی‌بدیل آن استفاده کند، یا خود را با پلیدی‌ها و آسیب‌های آن به نابودی کشد. رایانه، اینترنت و تمامی ابزارهای مبتنی به فناوری اطلاعات و ارتباطات در ابتدا و در ذهن و تصمیم مبدعان و مخترعان آن، صرفاً با هدف خدمت به نوع بشر و ساده‌سازی و افزایش کیفیت زندگی انسان طراحی و تولید شدند. اما در عمل تبدیل به چاقوی دو لبه گشتند که سعادت و شقاوت را هم‌زمان با هم به ارمغان می‌آورند. و امروز دهکده‌ی دیجیتالی جهانی را در برابر یک انتخاب و یک سوال بزرگ قرار داده است که آیا انسان نیازمند باز تعریف، نیازها، خواسته، منافع و مضار خود در فضای به اصطلاح جدید مجازی است؟ فناوری اطلاعات و ارتباطات ضمن تأثیرگذاری بر تمامی جنبه‌ها و شئون زندگی اجتماعی بشر، بر جرائم تهدیدها و آسیب‌ها نیز تأثیر گذاشته است. بسیاری از جرائم قدیمی با استفاده از ابزارهای رایانه‌ای با سهولت، اثرگذاری و منافع بیشتر برای مجرمین از سوی آنان صورت می‌گیرند و حتی دسته‌ی دیگری از جرائم که کاملاً جدید بوده و صرفاً اختصاص به فضای مجازی دارند نیز شکل گرفته و در قاموس مجرمین از منظر ارتکاب و در قاموس پلیس از منظر پی‌جویی و مقابله وارد شده اند(رضوی: ۱۳۸۶، ۱۲۱).
هم‌زمان با توسعه و کاربردپذیری رایانه و سیستم‌های رایانه‌ای، جرائم رایانه‌ای همه بوجود آمده‌اند. اگر چه دامنه و حوزه‌ی وقوع جرم در هر حوزه با توجه به ویژگی‌ها و وسعت کاربرد و استفاده متفاوت بوده است. از سال ۱۹۶۰ تاکنون سه نسل از جرائم رایانه‌ای برشماری شده‌اند. نسل اول که مقارن سال‌های دهه هفتاد و هشتاد، اوایل دهه نود میلادی است و چون استفاده از اینترنت در آن زمان شیوع نداشت، عمده‌ی جرائم مرتبط با رایانه‌ها بوده و از این‌رو این دسته از جرائم صرفاً به«جرائم رایانه‌ای» یاد می‌شوند. نسل دوم جرائم رایانه‌ای از اوایل دهه‌ی هشتاد تا اوایل دهه‌ی نود به وقوع پیوستند، که به«جرائم علیه داده‌ها» تعبیر می‌شوند. در این نسل«داده‌ها» صرف‌نظر از اینکه در رایانه قرار داشته باشد. در اواسط‌ها و ابزارهای انتقال مورد توجه قرار گرفت و دیگر تأکیدی بر رایانه نبود. نسل سوم جرائم رایانه‌ای نیز هم زمان با فراگیر شدن اینترنت از اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰ میلادی به‌وجود آمدند.این جرائم که با گسترش کاربرد شبکه و اینترنت به وجود آمدند، نام جرائم سایبری را به خود گرفتند. گسترش جرائم سایبری در دنیا، خصوصاً در کشورهایی که بیشترین استفاده‌کنندگان رایانه و اینترنت در دنیا محسوب می‌شوند. باعث شد که حکومت‌ها به فکر ایجاد سازوکار قانونی و حقوقی رسیدگی و مبارزه با این‌گونه جرائم بیافتند (پرویزی: ۱۳۸۴، ۵۶).
کنوانسیون‌های بین‌المللی نیز برای تشریک مساعی در روند شناسایی جرم و مجرمین، همکاری در پی‌جویی و تعقیب قضایی و پلیسی مجرمان و تبادل دانش و اطلاعات پلیس در شناخت و کشف علمی جرائم سایبری نیز تشکیل شدند. که از مهم‌ترین آنها می‌توان به کنوانسیون بوداپست در سال ۲۰۰۱ اشاره کرد. از کشورهای فعال پیش‌رو در پی‌جویی و مبارزه با جرائم رایانه‌ای می‌توان به ایالات متحده‌ی آمریکا، روسیه، چین، کره جنوبی، انگلستان، هند، فرانسه و آلمان اشاره کرد. در همین راستا کشور ایران نیز از این قاعده مستثنی نبوده است و با کوشش‌های فراوان توانست پلیس مستقلی برای رسیدگی به جرائم سایبری تأسیس نماید.که به‌طور مفصل در این قسمت مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

۴-۱-۱- چگونگی شکل‌گیری پلیس فتا

 

حجم بالای تبادل اطلاعات و افزایش سرعت تبادل اطلاعات در فضای مجازی و بروز جرائم در این فضا موجب گردید، که پلیس فتا در سطح ناجا و بعد از آن در استان‌ها نیز راه‌اندازی شود و در سایر استان‌ها نیز پلیس فتا با حضور یک تیم متخصص و مجرب مأموریت‌های محوله را به صورت کاملاً تخصصی پیگیری و تا حصول نتیجه دنبال می‌کند. گفتنی است همان‌طور که پلیس در دنیای واقعی به بررسی و پیگیری جرائم و حوادث جنایات می‌‌پردازد، پلیس سایبری یا همان پلیس مبارزه با جرائم رایانه‌ای نیز در فضای مجازی به دنبال مجرمان و کلاهبرداران است. تنها تفاوت این دو، مرز میان مجازی و واقعی بودن فضاها است.در این راستا می‌توان به این نکته اشاره نمود، که پلیس فتا بدون مجوز قضایی نمی‌تواند اطلاعات مربوط به هر فرد یا افراد جامعه را رؤیت کند. مگر در مواردی که مقام قضایی برای شناسایی متهمان یک پرونده نیاز به اطلاعات شخصی و خصوصی افراد داشته باشد. بنابراین می‌توان گفت: هدف از تأسیس پلیس فتا در یک کلام تأمین امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات در کشور می‌باشد. در این گفتار ماهیت، نحوه تأسیس، ویژگی‌ها و هدف از شکل‌گیری پلیس فتا به صورت کلی و با رعایت مسائل امنیتی این سازمان مورد بررسی قرار خواهد گرفت( رضوی: پیشین، ۱۲۲).

 

۴-۱-۱-۱- ماهیت پلیس فتا

 

ماهیت اصلی پلیس فتا عملیاتی است، به این معنا که به‌صورت کاملا تخصصی و از طریق تجهیز به منابع ارزشمند نیروی انسانی دانش و تجهیزاتی با توان عملیات خوب، نسبت به تأمین امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات با رویکرد مقابله با جرائم از طریق پیش‌بینی، پیشگیری و کشف جرائم اقدام می نماید(زیوری کامران: ۱۳۹۱، ۲۵).
در راستای بیان ماهیت پلیس فتا می‌توان به عملکرد این نهاد امنیتی در پنجمین نمایشگاه رسانه‌های دیجیتالی اشاره نمود. پلیس فتا با برگزاری کارگاههای آموزشی روزانه در پنجمین نمایشگاه رسانه‌های دیجیتالی برای شناساندن مخاطرات و عواقب استفاده نادرست از رایانه و برنامه‌های موجود در آن راهکارهایی ارائه کرده است. ابتکار بسیار جالبی که غرفه پلیس مبارزه با جرائم رایانه‌ای به این مهم پرداخت و البته با استقبال فراوانی هم رو‌به‌رو شد، غرفه پلیس فتا بود، یکی از پر بازدیدترین قسمت‌های نمایشگاه بود. در طول برگزاری پنجمین نمایشگاه رسانه‌های دیجیتالی هر روز کلاس‌های آموزشی در آن برقرار شد. این کارگاه با موضوعات پست الکترونیک، تلفن همراه و سلامت، امنیت مجازی در رایانه، هک و نفوذ، اینترنت و خانواده، مخابرات و شبکه‌های اجتماعی تشکیل شد. بنابراین می‌توان رسالت پلیس فتا را در زمینه آشنایی مردم و بالخص نوجوانان و جوانان در برخورد با جرائم سایبری در برگزاری این نمایشگاه به‌طور واضح و آشکار مشاهده نمود.

 

۴-۱-۱-۲- شیوه تأسیس پلیس فتا در ایران

 

توسعه‌ی روزافزون زیر ساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور و افزایش کاربران و استفاده‌کنندگان از اینترنت و سایر فناوری‌های اطلاعاتی، ارتباطی و مخابراتی نظیر خطوط تلفن‌های ثابت و همراه، شبکه‌های دیتای کشوری و محلی به ارتباطات ماهوارهای از جمله دلایلی است، که لزوم ایجاد و توسعه‌ی سازوکاری برای برقرای امنیت در فضای تولید و تبادل اطلاعات جمهوری اسلامی ایران را توصیه می‌کند. همچنین توسعه‌ی خدمات الکترونیک در کشور نظیر دولت الکترونیک، بانکداری الکترونیک، تجارت الکترونیک آموزش الکترونیک و سایر خدمات از این دست، نیز لزوم ایجاد پلیسی تخصصی در مجموعه نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران را برای تأمین امنیت و مقابله با جرائمی که در این فضا به وقوع می‌پیوندند، را آشکار می‌کند(جلالی:۱۳۸۲، ۱۶).
از سوی دیگر، رشد قارچ‌گونه جرائم در حوزه فضای تولید و تبادل اطلاعات کشور(فتا)مثل کلاهبرداری اینترنتی جعل داده‌ها و عناوین، سرقت اطلاعات، تجاوز به حریم خصوصی اشخاص و گروه‌ها، هک و نفوذ به سامانه‌های رایانه‌ای و اینترنتی، هرزه‌نگاری و جرائم اخلاقی و برخی جرائم سازمان‌یافته‌ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایجاد می‌کند، که پلیس تخصصی که توان پی‌جویی و رسیدگی به جرائم سطح بالای فناورانه داشته باشد، بوجود آید. از سوی دیگر با توجه به تصویب قانون جرائم رایانه‌ای در مجلس شورای اسلامی و لزوم تعیین ضابط قضایی برای این قانون و نیز مصوبات کمیسیون افتای دولت جمهوری اسلامی ایران مبنی بر تشکیل پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات، این پلیس در بهمن ماه سال ۱۳۸۹ به دستور سردار فرماندهی محترم نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، تشکیل گردید. وظایف و مأموریت‌های این نهاد ایجاد امنیت وکاهش مخاطرات برای فعالیت های علمی، اقتصادی، اجتماعی در جامعه‌ی اطلاعاتی حفاظت و صیانت از هویت ملی و دینی، مراقبت و یا پیش از فضای تولید و تبادل اطلاعات برای پیشگیری از تبدیل شدن این فضا به بستری برای انجام هماهنگی‌ها و عملیات برای انجام و تحقق فعالیت‌های غیرقانونی و ممانعت از تعرض به ارزش‌ها و هنجارهای جامعه در فتا از جمله وظایف و مأموریت‌های پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات ناجا است(سالارزرهی و همکاران: ۱۳۸۹، ۵۶).

 

عکس مرتبط با اقتصاد

 

۴-۱-۱-۳- ویژگی های پلیس فتا

 

پلیس فتا یا فضای تولید و تبادل اطلاعات ناجا دارای ویژگی‌های ممتاز و برجسته‌ای به شرح زیر است. ویژگی‌هایی که نویدبخش امنیت و آرامشی برای مردم در فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران است.

 

۴-۱-۱-۳-۱- قانون‌مدار

 

به این معنا که کلیه اقدامات که توسط این سازمان انجام می‌گیرد، باید طبق قانون در چهارچوب مسائل پلیسی و نظامی ‌باشد. برای مثال پلیس فتا بدون مجوز قضایی معتبر نمی‌تواند اطلاعات مربوط به هر فرد یا افراد جامعه را رؤیت کند. مگر در مواردی که مقام قضایی برای شناسایی متهمان یک پرونده نیاز به اطلاعات شخصی و خصوصی افراد داشته باشد. در واقع می‌توان این‌گونه بیان نمود: که تنها تفاوت این پلیس مرز میان مجازی و واقعی بودن فضاها است و کلیه موارد مداخله این پلیس مشابه سایر پلیس‌ها می‌باشد و هرگونه تخطی در این موارد منجربه پیگرد قانونی می‌باشد(توسلی: ۱۳۸۶، ۱۴۲).

 

۴-۱-۱-۳-۲- دانش‌محور

 

از ویژگی‌های دیگر پلیس فتا دانش‌محوری آن می‌باشد. به دلیل توسعه دانش و اطلاعات و ارتباطات در فضای سایبر باید نهادی برای رسیدگی به آن مشخص شود، که بتواند توان مقابله با حملات غیرقابل پیش‌بینی آن را داشته باشد. به همین منظور از ویژگی‌های استخدام برای شروع کار در این نهاد پلیس، داشتن تحصیلات عالیه در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری با گرایش تخصصی کامپیوتر وهمچنین خودداری از استفاده سربازان وظیفه در این نیروی پلیس می‌باشد( پیشین، ۱۴۳).

 

۴-۱-۱-۳-۳- مبتنی بر علم و فناوری‌های روز دنیا

 

با توجه به انعطافی که جرائم سایبری دارا می‌باشند و هر لحظه احتمال وقوع جرمی جدید در این فضا وجود دارد. بنابراین پلیس فتا نیز باید با اتکا به پرسنل نظامی خود که از افراد مجرب و متخصص می‌باشند. در برقراری هرچه بیشتر امنیت در فضای مجازی با استفاده از علم و فناوری روز دنیا تلاش نمایند. پلیس فتا می‌تواند با استفاده از سه فاکتور اطلاعات شخصی، دقت و سرعت در فضای مجازی و عکس‌العمل‌هایی که در مواجه با این جرائم اتخاذ می‌کند، از وقوع جرائم احتمالی پیشگیری و درصد زیادی از این جرائم را تحت سلطه خود درآورد و میزان آن را کاهش دهد(رضوی: پیشین، ۱۲۸).

 

۴-۱-۱-۳-۴- پیشرفته بودن

 

همان‌طور که می دانید وقوع جرائم در فضای مجازی نتیجه پیشرفت علم و دانش و مدرنیته شدن دنیای امروزی می‌باشد. پس پر واضح است، که برای مقابله با افرادی که مرتکب جرائم سایبری می‌شوند باید از تجهیزات الکترونیکی پیشرفته بهره برد. بنابراین سیاست اجرایی این نهاد به‌گونه‌ای است که با توسل به مدرن‌ترین وسایل بتواند توان مقابله با هوش‌های سیاه که مرتکب این جرائم می‌شوند، را داشته باشد( پیشین).

 

۴-۱-۱-۴- هدف از تأسیس پلیس فتا

 

می‌توان به‌طور کلی تأمین امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات کشور، صیانت از هویت دینی ملی و ارزش‌های انسانی جامعه در فتا، حفظ حریم خصوصی و آزادی مشروع، حمایت از امنیت داده ها، صیانت از منافع، اسرار و اقتدار ملی در فضای تولید و تبادل اطلاعات، حفظ زیر ساخت های حیاتی کشور در مقابل حملات الکترونیک و اعتماد و آسودگی‌خاطر آحاد شهروندان جامعه برای انجام تمامی امور قانونی از جمله فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی به منظور صیانت از حاکمیت و اقتدار ملی از جمله اهداف تشکیل پلیس فتا دانست.

 

۴-۱-۱-۴-۱- صیانت از هویت ملی و دینی ارزش‌های اسلامی

 

امروزه با رشد بی‌حد و حصر، فضای مجازی و نیاز روزمره استفاده از این فضا تشکیل دولت الکترونیک و استقبال جامعه از آن شناختن مخاطرات و استفاده درست و بهینه از این فضا، بسیار ضروری به نظر می‌رسد. با افزایش میزان استفاده و کاربرد رایانه‌ها، در زندگی شخصی و امور اداری و سازمانی، ظهور و بروز جرائم و آسیب‌های مرتبط با این مقوله کاملا اجتناب‌ناپذیر است. در فضای سایبر با توجه به سلطه زبان عمدتاً فرهنگ‌های غربی و فسادآلود تبلیغ و معرفی می گردند، که در صورت عدم توجه به آن همسانی و یکسان‌سازی فرهنگی ایجاد و وحدت‌فکری منفعل در برابر بیگانه نتیجه آن است. آلودگی فکری جهت سست نمودن پایه‌های فکری افراد جامعه نیز از اهداف موردنظر مبلغان فرهنگی غربی است و بسیاری از جرائم خلاف عفت عمومی در نتیجه از بین رفتن قبح آن در فضای سایبر به وقوع می پیوندد. به دلیل دسترسی آسان و عدم محدودیت تحولی در این فضا یکی از عواقب غیر قابل انکار آن انتشار فرهنگ غلط و تبلیغ سوء علیه دین و هویت ملی است.که می‌توان هدف پلیس فتا را در این زمینه اتخاذ تدابیری مناسب در جهت کنترل این فضا بالخص در مورد استفاده کودکان و نوجوانان که آینده‌سازان مملکت می‌باشند، دانست(رهامی و پرویزی: ۱۳۹۱، ۱۸۳).

 

۴-۱-۱-۴-۲- حفظ حریم خصوصی و آزادی مشروع در جامعه

 

میلیون‌ها نفر روزانه در سرتاسر ایران و دنیا از اینترنت برای یادگیری، پژوهش، خرید و فروش استفاده از خدمات بانکی و سایر فعالیت‌ها استفاده می‌کنند. اگرچه فضای مجازی مزایا، فرصت‌ها و آسودگی‌های متعددی را به ارمغان می‌آورد، اما با رشد رو به افزایش خطرات جمعی روبرو است. به‌طوری که روزانه بسیاری از تهدیدهای جدید ظهور و بروز می‌یابند. جای تعجب نیست که مجرمان اینترنتی به دنبال استفاده از اینترنت و کسانی هستند که آن را به کار می‌برند. بنابراین افراد جامعه نیاز دارند که هر زمان در این فضا ورود کنند و از امنیت و آسودگی خاطر لازم برخوردار باشند( پیشین).

 

۴-۱-۱-۴-۳- آموزش امنیت در فضای سایبر

 

برای پیشگیری از سوء‌استفاده افراد سودجو در خصوص هک شدن اطلاعات و ایجاد امنیت اطلاعات کاربران این ضرورت احساس شد، که هماهنگی‌های لازم برای آموزش و فرهنگ‌سازی در فضای مجازی اتخاذ گردد. در این راستا چند رویکرد را می‌توان بیان نمود:
یک رویکرد در رویارویی با تهدیدات فضای سایبر و اقدامات قابل سرزنش که امنیت و سلامت این فضا، با آن رو‌به‌روست موجود است، که جرم‌انگاری با توسل جستن به قانون که لازمه آن داشتن قانون جرائم رایانه‌ای در بسیاری از قوانین مکمل دیگر است.
از جمله رویکردهای دیگر ایجاد و اتخاذ تدابیر حفاظتی و کنترلی در قالب پیشگیری وضعی و آموزش کاربران توانمندسازی در مقابل و اجتناب از تهدیدات به همراه پیشگیری اجتماعی است، اما بهترین روش بهره‌گیری هم‌زمان از این رویکردها است. واژه فتا را می‌توان اینگونه تفسیر نمود فضای تولید و تبادل اطلاعات، که ابتدا متولی نداشت، لذا پلیس فتا در ناجا تشکیل شد. که اصلی‌ترین وظیفه آن حفاظت از حقوق کاربران و اطلاعات در فضای سایبر و شناسایی حفره‌های در سیستم و مشاغل حساس می‌باشد. از جمله مهم‌ترین جرائم ارتکابی در فضای سایبر، نفوذ به اطلاعات شخصی، تخریب داده‌ها، استفاده از بدافزارها، سرقت و کلاهبرداری اینترنتی، انتشار اخبار سیاسی …می‌توان برشمرد.که پلیس فتا می‌تواند با آموزش صحیح از آمار این جرائم بکاهد. با توجه به آمار بدست آمده استان اصفهان در کشف جرائم سایبری رتبه دوم در کشور با ۷۵% درصد را در اختیار دارد. در حالی که کشور کره با سابقه چندین ساله استفاده از اینترنت تنها ۳۰% درصد میزان کشف جرائم را در اختیار دارد. بنابراین این آمار نشان از آموزش صحیح و به موقع که توسط پلیس فتا استان اصفهان به کاربران استفاده‌کننده از این فضا داده شده است، می‌باشد. از عواملی که باعث آموزش و فرهنگ‌سازی مناسب در فضای سایبر و ایجاد محیطی برای حفظ اطمینان کاربران در اینترنت است.که البته در این راستا نحوه استفاده کاربران چه از نظر تجاری، دانشگاهی یا خانگی باید مدنظر قرار گیرد و نسبت به هر کدام سیاست‌های لازم اتخاذ گردد(صادقی: ۱۳۹۱، ۸۱).

 

۴-۱-۱-۴-۴- مقابله و برخورد با جرائم سایبری

 

جرائم سایبری به لحاظ ماهیت مجازی و غیرواقعی خود دقیقا نمود عینی و ملموسی، شبیه آنچه در جرائم سنتی مثل ضرب و جرح و سرقت مشاهده می‌کنیم، از خود به نمایش نمی گذارد. بلکه جرم سایبر در واقع در بستر مبادلات الکترونیکی و بر روی داده‌ها و اطلاعات و به ندرت بر روی سیستم‌های فیزیکی و سخت‌افزاری ارتکاب می‌یابد. در جایی که جرم سایبر بر روی‌داده‌ها ارتکاب‌یافته تعیین محل ارتکاب جرم کاری بس دشوار و در برخی موارد حتی غیرممکن به‌نظر می‌رسد، که این امر کار تعقیب‌کنندگان آن را مشکل می‌نماید. از دیگر ویژگی این فضا بحث تابعیت شخص مرتکب است. که در فضای مجازی تشخیص هویت واقعی مجرم در بعضی مواقع محال است. با بیان این ویژگی‌ها می‌توان تفاوت فاحش جرائم سایبری با جرائم واقعی را دریافت کرد. بنابراین پلیس فتا در راستای اهداف خود در مواجه با جرائم سایبری با شناخت ریشه‌ای فضای سایبر به مقابله با آن می‌‌پردازد. ولی این نکته را نمی‌توان کتمان نمود که به دلیل ویژگی‌های فضای سایبر و حساسیت آن و همچنین مرموز بودن آن پلیس فتا، گاهی با مشکل در کشف جرائم مواجه می‌شود. بنابراین به دلیل عدم‌آگاهی افراد جامعه رقم سیاه بزهکاری در این‌گونه جرائم زیاد است به همین دلیل برای پیشبرد اهداف این پلیس تازه‌تأسیس نیاز به همکاری مردم و بالخص افرادی که ارتباط مستقیم با این فضا دارند، احساس می‌شود(شاکری: ۱۳۸۱، ۱۵).

 

۴-۲-کارکردها و محدوده‌های نقش پیشگیرانه پلیس در فضای سایبر

 

پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات با محوریت قانون برای صیانت از هویت ملی و دینی ارزش‌های اسلامی و جلوگیری از انحطاط فرهنگی و تأمین امنیت فضای مجازی و حفظ حریم خصوصی افراد جامعه تشکیل شد. که در این مدت زمان کوتاهی که از تأسیس آن می‌گذرد، توانسته امنیت و آرامش نسبی را بر این فضا حاکم کند. با توسعه فناوری‌های نوین به ویژه اینترنت و ورود به دنیای واقعی، برای جوامع بشری آسودگی‌هایی را به ارمغان آورده است. در کنار این ویژگی‌های فناوری امروز، چالش‌ها و آسیب‌هایی را نیز به دنبال داشته است که غفلت از آن گاهی بنیان خانوادگی و حریم خصوصی افراد و همچنین امنیت شغلی و بسیاری از مسائل مهم زندگی افراد را تحت‌الشعاع قرار داده است و مشکلات جدی را برای کاربران این وسیله الکترونیکی فراهم آورده است. بنابراین همان‌طور که وظیفه خطیر پلیس پیشگیری از وقوع جرائم می‌باشد و این شعار که پیشگیری بهتر از درمان است را سرلوحه کار خود قرار داده‌اند. در هین راستا پلیس فتا نیز پیش از آنکه در اولین قدم به مقابله با جرائم سایبری اقدام نماید. با فرهنگ‌سازی و آموزش و اطلاع‌رسانی در اقشار مختلف جامعه به‌ویژه مسئولین و مدیران، می‌تواند درصد قابل ملاحظه‌ای از بروز و ظهور این گونه چالش‌ها و آسیب‌ها که پیامدهای مخربی بر جامعه دارند، پیشگیری نماید. هر قدر دانش فنی و آگاهی اجتماعی افراد جامعه در حوزه امنیت آنلاین افزایش یابد به همان نسبت در فضای مجازی واکسینه می‌شود.

 

۴-۲-۱- تأثیر پلیس فتا بر نهادهای اجتماعی

 

با توجه به ویژگی‌های غیر قابل انکار دنیای امروز که بارزترین آنها، شکل‌گیری دهکده جهانی و سرعت در انتقال و دریافت اخبار و اطلاعات در کوتاه‌ترین زمان و همچنین شکل گرفتن دولت الکترونیک و شهر الکترونیک است، می‌توان به جرأت گفت، این سرعت اطلاعات و ارتباطات و پیشرفت علم و دانش فردی بی‌تأثیر در زندگی شخصی افراد جامعه نمی‌باشد و نقاط حساس آن را مورد هدف قرار می‌دهد. از نقاط حساسی که خواسته و ناخواسته در معرض خطر قرار دارند می‌توان به نهاد خانواده که عضو کوچکی از جامعه می‌باشد و محیط دانشگاهی که مرکز ثقل هدف‌گذاری‌ها میان دولت‌ها می‌باشد و همچنین بازار کار، و موقعیت شغلی افراد در جامعه که سرمنشاء امرار معاش می‌باشد، اشاره نمود. با توجه به حساسیت‌هایی که نهادهای اجتماعی مذکور به خود اختصاص داده‌اند. پلیس فتا باید به عنوان بازوی اجرایی جامعه با در نظر گرفتن موقعیت حساس این سه نهاد که بالاترین حضور افراد جامعه را دارا می‌باشند، آسیب‌های خطرناکی که آنان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد را شناسایی کند و با ارائه راهکارها و هشدارهای لازم و به موقع به کاربران اولاً از وقوع این جرائم پیشگیری کند و ثانیاً از آمار ارتکاب جرائم سایبری بکاهد و به وظیفه خود جامه عمل بپوشاند(آخوندی:۱۳۸۰، ۵۳).
در این قسمت تأثیر پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات بر سه نهاد اجتماعی خانواده، دانشگاه، بازارکار مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

 

۴-۲-۱-۱- نهاد خانواده

 

نهاد خانواده کوچک‌ترین واحد اجتماع است، اما در طول تاریخ همین نهاد مقدس و پاک، منشاء بسیاری از رویدادها و تحولات مثبت و اثرگذاری در عرصه‌های دینی و مذهبی، فرهنگی و اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، علمی و آموزشی… شده است. در راستای اهمیت این نهاد رهبر انقلاب اسلامی می‌فرمایند، تنگه احد نظام «خانواده» است. بنابراین نهاد خانواده یکی از مقدس‌ترین و پاک‌ترین نهادهای اجتماعی است و نیازمند صیانت بیشتر از سوی دولت می‌باشد(رئیسی:۱۳۸۴، ۱۱۰).
با پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات نوع زندگی افراد جامعه دستخوش تغییر قرار گرفت که این تغییر و تبدیل فضای واقعی به فضای مجازی نهاد خانواده را نیز تحت‌الشعاع قرار داد. امروزه میلیون‌ها خانواده در سرتاسر دنیا به‌طور مستمر از اینترنت برای بسیاری از مسائل گوناگون از جمله، یادگیری، پژوهش، خرید و فروش و… استفاده می‌کنند. همانطور که این فضا برای آن‌ها مزایایی را به همراه دارد، در کنار آن نمی‌توان وجود خطرات را نادیده انگاشت و مجرمین خطرناک را که هر لحظه به فکر به دام انداختن آنان می‌باشند را از نظر دور داشت. با در نظر گرفتن این موقعیت می‌توان بیان نمود که باید نهادی تخصصی از این واحد کوچک جامعه که خود خاستگاه بسیاری از مسائل بزرگ جامعه است، حمایت کند و آموزش‌های لازم، از نحوه ورود و نحوه بهره برداری از این فضا و همچنین نحوه نظارت بر فرزندان که سرمایه‌های آینده می‌باشند، را بدهد. در تکمیل این بحث می‌توان گفت، یکی از پرطرفدارترین ابزارهای موجود در فضای مجازی اینترنت است، زیرا اینترنت ابزاری است در دست انسان امروز، تا آن را برای پیشبرد خود به سوی مقاصد و اهداف زندگی به کار گیرد. مانند بسیاری از ابزارهای دیگر می‌تواند کاربردی دوگانه داشته باشد، از سویی منبعی برای کسب اطلاعات و دانش سودمند باشد. و از سویی محلی برای انتشار مطالبی مسموم و نادرست. از این رو لازم است تدابیر حفاظتی در جهت ایجاد مصونیت در برابر خطرات و آسیب‌های اینترنتی خصوصاً پیرامون کودکان و نوجوانان اتخاذ گردد(جوان جعفری: ۱۳۸۹، ۱۷۳).
بیشترین خطرات و آسیب‌های اینترنتی را می‌توان به شرح زیر برشماری کرد:
۱٫ انتشار مطالب خلاف اخلاق و بدن، درجه بندی سنی در قالب‌های مختلف متنی، صوتی و تصویری
۲٫ آشنایی و دوستی مجازی در جاهایی مثل محیط‌های چت عمومی یا شبکه‌های اجتماعی که طرفین بدون هیچ گونه شناخت واقعی از یکدیگر برقرار می‌کنند.
۳٫ دزدی و سرقت بدون اطلاعات و داشته‌های فردی کاربران مثل آدرس منزل، شماره تلفن، شماره حساب‌های بانکی، تصاویر و فیلم های خصوصی و موارد شخصی دیگر.
۴٫ کودکان و نوجوانان به دلیل ویژگی‌های خاص خود در ورود به فضای مجازی به دلیل تجربه کم و جسارت زیاد بیشترین آسیب ها نیز متحمل می‌گردند.
۵٫ کودکان ممکن است کارهایی را انجام دهند که پیامدهای منفی حقوقی و مالی آن سایر افراد خانواده را درگیر خود نماید و یا به حقوق دیگران تجاوز کند.
۶٫ فرزندان ممکن است خواسته و ناخواسته در حین سرگرمی مرتکب جرائم مختلف در فضاهای مجازی گردند.
بنابراین لازم است که والدین به فرزندان خود کاربری و استفاده از اینترنت را بیاموزند.
این نکته بدیهی است که کودکان و نوجوانان امروزه در یادگیری و استفاده از فناوری‌های نوین، خصوصاً اینترنت، بزرگسالان و والدین را پشت سرگذاشته و بسیار حرفه‌ای عمل می‌کنند که این عقب افتادن از فرزندان خود می‌تواند نقش نظارتی و کنترلی را بسیار کمرنگ کند.بنابراین اگر والدین با دنیای فناوری بیشتر آشنا شوند، بهتر می‌توانند راه‌های تأمین امنیت فرزندان شان را به کار گیرند و فرزندان نیز حاضر به همکاری با والدین خود هستند. در همین زمینه پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات در جهت نظارت بهتر بر فرزندان رعایت نکات زیر را پیشنهاد می‌کند:
۱٫ به فرزندان خود بیاموزید که بد همیشه بد و خوب همیشه خوب است. فرزندان ما باید به این نکته آگاه باشند که به صرف آن که در محیط‌های مجازی مثل اینترنت، برخی شرایط حاکم بر محیط‌های واقعی تغییر می‌کند، لزوماً معنای بدی یا خوبی تغییر نخواهد کرد. همان طور که در واقعیت نباید با افراد غریبه و بزرگ‌تر از خود ارتباط برقرار کند، بر روی اینترنت نیز باید از ایجاد هرگونه رابطه غیر متعارف با افراد، ناآشنا هم اجتناب کند. همان‌طور که لازم است در واقعیت مؤدب باشند و در ارتباط با دیگران، رعایت مسائل اخلاقی را بنماید و به حقوق دیگران احترام بگذارند، در دنیای مجازی هم به این اصول پای‌بند باشند. همان‌طور که در دنیای واقعی«دزدی» بداست در دنیای مجازی هم کپی‌برداری غیرقانونی از اطلاعات دیگران، موسیقی و برنامه‌های رایانه‌ای هم بد است.
۲٫ بدانید اینترنت لزوماً پدیده‌ای بد و خطرناک نیست، اگر خود به کاربری و استفاده از اینترنت آشنا باشیم و روش‌های صحیح استفاده از این فناوری سودمند را به فرزندان خود بیاموزیم، به هیچ‌وجه محیط اینترنت محیطی ناامن و تهدید کننده نخواهد بود.
۳٫ با فرزندان خود دوست باشید تا به شما اعتماد کنند، به فرزندان خود بیاموزید که به حس درونی خود اعتماد کنند و اگر نسبت به مسئله‌ای حساس شدند و یا احساس ناخوشایندی دارند، حتماً با شما در ارتباط بگذارند. متأسفانه در محیط‌های چت عمومی افرادی که دارای روحیه و اخلاقی بیمار هستند ، کم نیستند.این افراد از این که با کودکان و نوجوانان کم سن و سال صحبت کنند و بی‌پروا برخی مسائل را با آنان
مطرح کنند، لذت می‌برند. لیکن بسیاری از آنها توانایی قطع این ارتباط را ندارند یا والدین خود را از این ارتباط آگاه نمی‌کنند. این نشان‌دهنده آن است که میان فرزندان و والدین پدیده‌هایی از رودربایستی، شرم و و امثال هم… وجود دارد که اجازه نمی‌دهد فرزندان به راحتی مسائل ازاین قبیل را با والدین مطرح کنند.
۴٫ به دوستی‌های اینترنتی فرزندان‌تان اشراف داشته باشید، کودکان و نوجوانان، معمولاً در محیط‌های چت عمومی، انجمن‌های اینترنتی و حلقه‌های ارتباطی وبلاگ نویسان یا شبکه‌های اجتماعی نظیر فیس‌بوک و گوگل پلاس و… با هم آشنا می‌شوند و قرارهای ملاقات عمومی و خصوصی با یکدیگر را ترتیب می‌دهند سعی کنید از این قرارها مطلع شوید. نه تنها از شرکت فرزندان جلوگیری نکنید، بلکه خود همراه آنان در این قرارها شرکت کنید تا دوستان مجازی فرزندان‌تان را بشناسید. شاید دوستی که فرزند شما در اینترنت انتخاب کرده، شایستگی دوستی با فرزند شما را داشته باشد ولی به آنها بگویید ملاقات با دوستان اینترنتی می‌تواند خطرناک باشد(مقدسی و عیانی:۱۳۹۲، ۱۲۹).

 

نتیجه تصویری درباره فناوری اطلاعات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *